میرزا اکبر یزدی بن میرزا علی اکبر صراف

وقتی در کشوری، انقلابی مانند انقلاب مشروطه رخ می‌دهد، پیداست که این انقلاب، باید زمینه‌های فکری پیشین داشته باشد، و درست وقتی که انقلاب شد، در بحبوحه آن، باید افکاری برای تبیین آن، نیز جهت‌دهی به آن عرضه شود. درست از روزهای پس از انقلاب، تحلیل‌هایی درباره چگونگی آن رخداد، دلایل آن، جنبه‌های مثبت و منفی، ریشه‌ها و مسائل دیگر آن صورت گرفته و رسائلی نوشته می‌شود. این جریان ادامه دارد، و این بار، تاریخ‌نگاری آن هم به تدریج مسأله می‌شود، تا عصر و زمان آن به انتها برسد، و تحول و رخداد دیگری، با گرایش دیگری رخ دهد. این روند، در کشورهایی که هر چند دهه یک تحول عمده سیاسی ـ فکری دارند، عادی است و در انقلاب مشروطه هم، از سه چهار دهه پیش از آن، تا یکی دو دهه بعد از آن، نگارش این رسائل درباره افکاری که در آن انقلاب کاربردی یافت، نوشته شد