جواد رنجبر درخشیلر
رضاشاه یا رضاخان صرفاً دو عنوان یا دو نام نیست. دو دیدگاه و دو نظام گفتاری و دو شیوهی تاریخنویسی است. انواع دیگر عنوانهای رضاشاه پهلوی، چه عنوانهای توهینآمیز و چه عنوانهای ستایشبرانگیز، را ذیل این دو عنوان میتوان قرار داد. این دوگانگی معضلی اساسی در تاریخنویسی معاصر است. هنوز تاریخنویسی ما، منفک از روششناسی علمی و سیاسی و اندیشهای، در ورطهی ایدئولوژیهای چپ و اصناف اسلامی و ایدئولوژی نوظهور پهلویسم گرفتار است. رضاشاه در غوغای ایدئولوژیها چون روحی سرگردان در جسم قهرمانی افسانهای و ضدقهرمانی شرمآور میرود و هر کس، چه مخالف و چه موافق، او را ابزار سیاسی خود کرده است. بخشی از این غوغا ناشی از تازگی موضوع یا به عبارت دیگر تمام نشدن موضوع و باز بودن ماجراست. با این همه ضروری است به این پرسش پاسخ داده شود: رضاشاه کیست و چه تأثیری در روزگار خود گذاشته است؟ با روششناسی علمی، سیاسی و اندیشهای این شاه را چگونه میتوان شناخت؟