مقصود فراستخواه

ایران در این چند هزار سال بیشتر یک ایده معرفتی و تمدنی بود تا حتی یک دولت-کشور. (Jahanbegloo,2025) برای همین نیز با وجود عسرت تاریخی و انواع زخم‌ها وگسست‌ها همچنان با ترکیبات فرهنگی جاری بود. دولت‌ها فرو می‌پاشیدند ولی جامعه‌ی ایرانی می‌ماند و راه دشوار تاریخی خود را با هر سختی هم که بود می‌پیمود. ساختار‌ها هوشمند نبودند ولی عاملانی هوشمند از قابلیت‌های این سرزمین به عرصه می‌آمدند و تک‌وتا داشتند؛ از جمله‌ی آن‌ها کنشگران مرزی بودند که با ابتکارات خود بخشی از این نقیصه‌ی ساختاری را کم‌وبیش جبران می‌کردند؛ راهبردها و تاکتیک‌ها و کردوکارها و البته گرفت‌وگیرها و محدودیت‌های این کنشگران در جای دیگر به‌تفصیل بحث شده است. (فراستخواه، 1404)