رامین جهانبگلو

آزادی اندیشه بنیان مشترک همه‌ی مکتب‌های فلسفی است: این مکاتب به این دلیل فلسفی‌اند که به آزادی می‌اندیشند. این نقش بزرگ فلسفه است؛ فلسفه در درجه‌ی نخست تصدیق و تأیید آزادی اندیشیدن است. ولتر آن‌جا که همه‌ی گونه‌های افراط‌ورزی را نقد می‌کرد، این نکته را خوب می‌دانست. و افراط‌ورزی در نظر ولتر دقیقاً نقطه‌ی مقابل روحیه‌ی نقادی و فلسفی است؛ افراط‌ورزی نمی‌تواند ره به حقیقت و عدالت ببرد، زیرا شخص افراطی و تندرو بی‌اندیشه باور می‌کند. کسی که اندیشه‌ی خودش را بت پرستش خود کرده است و برده‌ی افکار خود شده و به آدم‌کشی روی می‌آورد، افراطی است. از این روست که ولتر جنگی بی‌امان علیه آن افراط‌ورزی‌ای به راه انداخت که عمدتاً در بی‌عدالتی‌ها و رسوم بد کلیسای کاتولیک چهره می‌نمود.