جواد رنجبر درخشیلر

هویدا شخصیتی متجدد داشت، زبان‌های خارجی زیادی می‌دانست، با اروپا آشنا بود و کتاب‌خوان قهاری بود. در خارج از ایران سال‌ها زندگی کرده بود و می‌توان گفت اروپا را خوب می‌شناخت. اروپاشناسی در آن زمان اهمیتی فوق‌العاده داشت. ایرانیان سال‌ها با اروپا به‌عنوان خاستگاه غرب دچار مسئله شده بودند، اما از آن شناختی عمیق و دقیق نداشتند. هویدا از نسل دوم ایرانیانی بود که با اروپا عمیقاً آشنا بود. این آشنایی ابتر ماند و امروز نیز غرب‌ناشناسی رایج است و شاید بتوان گفت آلوده‌تر از زمانه‌ی هویداست. هویدا در زندگی شخصی نیز فردی متجدد بود. جامه و پیپ و کنش‌های فردی‌اش غربی‌تر می‌نمود. او برخلاف بسیاری از سیاستمداران هم‌روزگار خود تحصیلات حوزوی نداشت، با ادبیات سنتی چندان آشنا نبود و با مناسبات سنتی جامعه‌ی ایرانی نسبتاً بیگانه بود. نکته‌ی مهم در تکمیل این بحث این است که خود محمدرضا شاه پهلوی نیز چندان نسبتی با مناسبات سنتی ایرانی نداشت. او نیز نه چون شاهان قاجار دوران ولیعهدی را در تبریز گذرانده بود و نه پای درس عالمان و ادیبان نشسته بود. فرنگی‌مآبی هم‌زمان شاه و وزیر امری مبارک در جامعه‌ی کهن و سنتی ایران نبود و تبعات سهمگینی برای هر دو داشت.