جواد رنجبر درخشیلر

کتاب «تاریخ تبریز تا پایان قرن نهم هجری» نوشته مرحوم دکتر محمدجواد مشکور در تیرماه 1352خ. توسط انجمن آثار ملی چاپ شده است. این کتاب را می‌توان یکی از بهترین و جامع‌ترین کتاب‌ها در تبریزشناسی دانست. شاید نخستین دلیل اهمیت آن غیرتبریزی بودن نویسنده باشد. دکتر مشکور سال‌ها در تبریز زندگی کرده بوده است، اما تبریزی نبود و حس تعلق یا تعصب به زادگاه در اثر او هویدا نیست. این ویژگی کتاب «تاریخ تبریز» را اثری واقعی و به دور از تعصب‌های رایج می‌کند. همچنین این کتاب پر از اطلاعات ارزشمند قابل اندازه‌گیری و آزمایش است؛ به دور از انشانویسی‌های معمول. دکتر مشکور اطلاعاتی مهم از تاریخ و قدمت تبریز تا میدان‌ها و خیابان‌های جدید و کارخانه‌ها را یک‌جا گرد آورده است. روش جمع‌آوری اطلاعات در این کتاب درست و پذیرفتنی است. دکتر مشکور با نخبگان تبریز در ارتباطی علمی و منظم بوده و اطلاعات را به روشی که من نام آن را روش «قدمایی»1 می‌گذارم جمع آورده است. (مقدمه کتاب، ص 2)