صادق حقیقت

مقدمتاً می‌توان گفت داشتن نظریه‌ای در باب امر ملی ضروری به نظر می‌رسد؛ به این معنا که بدون نظریه نمی‌توان مسئلۀ ملی‌گرایی و امر ملی را حل کرد. به بیان دیگر، کسانی که راجع به امر ملی سخن گفتند دو دسته هستند: دسته‌ای که دارای نظریه هستند مانند دکتر جواد طباطبایی و کسانی که دارای نظریه نیستند. به نظر بنده حتماً باید مسئلۀ امر ملی دارای نظریه باشد؛ چون که از یک طرف در کشوری با مرزهای ملت-دولت زندگی می‌کنیم؛ و از سوی دیگر وام‌دار سنت ایرانی و اسلامی هستیم. چه بسا، در خصوص دیدگاه نسبت به امر ملی و ملی‌گرایی، خروجی این سه در یک راستا نباشد. به یک بیان، ما بین چهار فرهنگ مردد هستیم: فرهنگ ایرانی، فرهنگ اسلامی، فرهنگ شرقی (سوسیالیستی) و فرهنگ غربی (لیبرالیستی). چون تردد بین این چهار فرهنگ وجود دارد، ما نسبت خودمان را با ملیت باید مشخص کنیم و چون تکلیف ما در بین این چهار فرهنگ مشخص نیست، بدون داشتن نظریه نسبت به امر ملی همچنان دارای ابهام خواهیم بود.