سید ناصر سلطانی

وقتی در اسناد و گفت‌وگوهای مردم ایران در سال 57 و 58 درباره قانون اساسی نظاره و در سخنان‌شان غور می‌کنیم و همزمان در مقالات فدرالیست فحص می‌کنیم ـ که یکی از اسناد چنین برهه و دوره خطیری در جغرافیای دیگری است ـ درمی‌یابیم که تفاوت‌های مهمی میان این مباحث وجود دارد که آگاهی از زوایا و خبایای مقالات فدرالیست را دوچندان می‌کند. اهمیت این مقالات از جمله بدین سبب است که الکسی دو توکویل درباره آن گفته است: «کتاب ارزشمندی است که سیاستمداران همه کشورها می‌بایست با آن آشنایی پیدا کنند». مقالات فدرالیست به منظور دفاع از ساختار فدرال در آمریکا و اقناع شهروندان نیویورک نوشته شده است که در پیوستن به حکومت فدرال در مقابل کنفدراسیون تردید داشتند؛ چرا که می‌بایست اختیارات بیشتری را به دولت مرکزی اعطا می‌کردند. با وجود آن که کانون استدلال‌های نویسندگان بر چنین موضوع مشخصی متمرکز است اما مقالات فدرالیست از زوایای مختلف به این موضوع پرداخته و به همین دلیل سرشار از نکات نغز درباره اندیشه تدوین قانون اساسی است و از این حیث یکی از کتاب‌های بی‌بدیل و ارزشمند و میراث جهانی در این حوزه است. با این همه باید توجه داشت که چنین بحثی در هر کشوری می‌بایست ذیل مقتضیات تاریخی و ملی هر کشور و با نظر به «مذاق مملکت» دنبال شود و غرض از تجدید مطلع بحث درباره مقالات فدرالیست باریک‌بینی در برخی دقایق مشترک قانون‌های اساسی است. در این یادداشت می‌کوشم به برخی از نقاط درخشان مقالات فدرالیست اشاره‌‌ای گذرا کنم تا این ناحیه‌ها بیشتر توجه خوانندگان را جلب کند.