محمد عثمانی

ایده حکومت‏اندیشی در فلات ایران، از ابتدا به دلیل گستردگی عرصه جغرافیایی، به صورت امپراتوری بوده است. در این شیوه، سرزمین‏های بسیاری در فرآیند جنگ یا در راستای بقا، حاکمیت ساختار مرکزی متکی به شاهنشاه را می‏پذیرفتند و خود را تابع و بخشی از ساختار قدرت امپراتوری قرار می‏دادند. از این چشم‏انداز حاکمیت شاهنشاهی ایرانی در ادوار مختلف از جمله عصر هخامنشیان، دامنه وسیعی از منتهی الیه شمال آفریقا تا دیوار چین را شامل می‏شد. این گستره جغرافیایی با اتکا به قدرت شاهنشاه در پایتخت اداره می‏شد. اما در کنار قدرت مرکزی شاهنشاه، قدرت‏های محلی نیز وجود داشتند که با پذیرش قدرت مرکزی در عرصه جغرافیایی خاصی اعمال قدرت می‏کردند. ساختار قدرت مبتنی بر کثرت در وحدت، ویژگی نظام حکومتی در امپراتوری ایرانی بوده است. کثرتی که از تنوع قومی برمی‏خاست و وحدتی که در پذیرش منشأ الهی قدرت در شاهنشاه متجلی و نهادینه می‏شده است.