روحالله اسلامی
سیاست جدید را بهسختی میتوان با فارسی آموخت و باید برای علوم سیاسی و روابط بینالملل زبان انگلیسی و فرانسه آموخت. سیاست قدیم به زبان فارسی است و در ادبیات فارسی قابلیت ردیابی دارد. سیاستپژوهان کلاسیک برای فهم اندیشه سیاسی میتوانند به کتابهای سعدی، نظامالملک، جوینی و بیهقی رجوع کنند. زین میان بیهقی جایگاهی درخشان و قابل تقلید دارد. بیهقی دبیر عصر غزنوی بر سنت ایرانی اصحاب قلم تاملات خویش پیرامون رویدادهای سیاسی را نوشته است. او به معنای آنچه طبری و بلعمی نوشتهاند مورخ نیست و به معنای آنچه نظامالملک و غزالی در سیرالملوک و تحفهالملوک قلم زدهاند سیاستنامهنویس نیست. بیهقی دبیری است که با ابن مقفع و ثعالبی آشناست و کتابهای ادبی بهجامانده در سنت مملکتداری ایرانی را خوانده است. هر چند قصدش نوشتن تاریخی پایهای و متنی تحلیلی و ماندگار از آمدورفت حکومتها و قوانین اجتماعات بشر است اما اندک مجلدات باقیمانده از نوشتههای او نشان میدهد نه میتوان او را مورخی صاحب سبک همچون ثعالبی دانست و نه چون نظامالملک سیاستنامهنویس ساختارگرایی است و نه چون ابن خلدون قواعد اجتماع بشری را تحلیل کرده است. با این اوصاف بیهقی دبیری ملی و سخنسرایی تحلیلی در درون قدرت با حفظ مصالح دولت غزنوی است که متن بهجامانده از او به لحاظ شکل و محتوای ادبیات تاریخی و سیاسی ارزشمند است. بیهقی توانایی فهم نظامسازی یا استخراج قواعد رفتوآمد حکومتها را ندارد. رویدادها را به نثری وزین و با تاملات خود نوشته است که قابلیت ارائه نمایشنامهای دارد.