حامد زارع
ایران پیش از حمله اعراب دارای سنتی درازدامن به نام اندرزنامهنویسی بود که در آن اندیشمندان به حاکمان درس حکمرانی میدادند و نحوه حکومتداری را به پادشاهان آموزش میدادند. شاهان در اندرزنامههای ایرانی نه تنها مجری شریعت که عین شریعت به حساب میآیند. اما پس از حمله اعراب و فروپاشی حکومت ساسانیان، حاکمان ایران زیر سلطه خلفای مسلمان میروند. در این دوره از تاریخ ایران، شریعتنامهنویسی جای اندرزنامهنویسی را گرفته و فقیهان به امیران سنخی از حکومتداری منطبق با شریعت اسلام را آموزش میدادند. خواجه نظامالملک طوسی در قرن چهارم و در دورهای که سلجوقیان به عنوان حاکمان ترکتبار با تایید خلیفه عباسی در بغداد بر سرزمینهای ایرانی حکمرانی میکردند، به عنوان چهرهای خردمند و ایرانیتبار به مقام وزارت دربار سلاجقه رسید و وزیر آلبارسلان سلجوقی شد. خواجه نه تنها کاردانترین وزیر تاریخ دوره اسلامی ایران محاسبه میشود، بلکه یکی از مشهورترین متفکران سیاسی تمدن اسلامی در ایران نیز محسوب میشود. خواجه نظامالملک طوسی به دستور ملکشاه سلجوقی کتابی به نام سیرالملوک به رشته تحریر درآورده و با این کار نه تنها توانست غنیترین شیوهها و آدابهای حکمرانی را در قالب اندرزنامه ارائه دهد، بلکه موفق شد سنت اندرزنامهنویسی را که زیر سایه شریعتنامهنویسی رفته بود احیا کند.