محمد عثمانی

در ادبیات فارسی در باب سفر و کسب تجربه و دانش، توصیه‌های بسیاری شده است؛ بسیار سفر باید تا پخته شود خامی، نمونه‌ای از این سفارش‌هاست. در روزگاران گذشته، در شرق به طور عام و ایران به طور خاص، سفرهای علمی برای کسب دانش و معرفت، بسیار صورت می‌گرفته است. زندگی‌نامه هر یک از بزرگان علم و دانش در ایران و اسلام را مورد تورق قرار دهیم، سفر به مراکز علمی در آن روزگاران از ری، جندی‌شاپور، بغداد، شام و اسکندریه تا سمرقند، بخارا و نیشابور و دیگر سرزمین‌ها را مشاهد می‌کنیم. کسب دانش با یکجانشینی هم‌خوانی نداشته است. اما امروز در فضای دهکده جهانی، اینترنت و ماهواره‌ها، دسترسی به منابع علمی آسان شده است؛ با این وجود، سفرهای علمی و حضور در محافل دانشگاهی و گفت‌وگو با دانش‌وران و متخصصان، خود لذت و تجربه‌ای بی‌مثال در مسیر کسب علم و دانش است. نشست با اندیشمندان سرزمین‌های دیگر و طرح آزاد پرسش و جست‌وجو در یافته‌های آنان از یک سو و دیدار از مراکز علمی و فرهنگی در هر سفری، جذابیت غیرقابل‌وصفی دارد. اما به قول قائم‌مقام فراهانی، وصف العیش، نصف العیش خواهد بود. توصیف دیده‌ها و شنیده‌ها، خود نیمی از زیستی است که خوانده می‌تواند از سفرنامه‌های علمی با دیگران به اشتراک بگذارد.