محمد قاری سیدفاطمی

وقتی صحبت از آینده حقوق بشر به میان می‌آید، در حقیقت وارد فضای آینده‌پژوهی می‌شویم، که می‌توان گفت یک حوزه مطالعاتی نسبتاً جدید در قلمروی دانشگاهی است. آینده‌پژوهی به مثابه شناخت پدیده‌های آتی اجتماعی وابسته به شناخت و تحلیل عمیق جریانات اجتماعی و پدیده‌های فکری از گذشته تا به امروز است. به عبارت بهتر در پرتوی جریان‌شناسی پدیده‌های اجتماعی است که قادر به آینده‌پژوهی این پدیده‌ها هستیم. حقوق نیز به عنوان یکی از پدیده‌های انسانی و اجتماعی از این قاعده مستثنی نیست، با این قید که به گمان من آینده‌پژوهی حقوقی دشوارترین گونه آینده‌پژوهی است؛ چرا که حقوق برآیند تمام ابعاد زیست اجتماعی است و از همین حیث علم حقوق بر سر خوان همه علوم نشسته و از آنها تغذیه می‌کند. دانش حقوق همچنان که پایی در خرد فلسفی دارد، ریشه در واقعیت اجتماعی نیز دارد و به همین ترتیب از اقتصاد و فرهنگ و مذهب نیز متأثر است. با اینکه آینده‌پژوهی حقوقی دشوارترین آینده‌پژوهی در عرصه علوم انسانی و اجتماعی است، اما ناممکن هم نیست. در این گپ‌و‌گفت دوستانه تلاش می‌کنیم نگاهی به گذشته و امروز حقوق بشر داشته باشیم تا در پرتوی آن بتوانیم تصویری از آینده حقوق بشر ارائه دهیم.