احمد بستانی
شایگان نخستین اندیشمند ایرانی بود که تنها دو سال پس از پیروزی انقلاب به بحث ایدئولوژیک شدن سنت (و دین) پرداخت. بیش از یک دهه پس از انتشار چاپ نخست متن فرانسوی کتاب شایگان اندیشمندان مهم و تاثیرگذاری چون عبدالکریم سروش در مقاله فربهتر از ایدئولوژی (۱۳۷۲) و سید جواد طباطبایی در کتاب ابنخلدون و علوم اجتماعی (۱۳۷۴) به بحث از ایدئولوژیک شدن دین و سنت پرداختند. انتشار هرسه متن فوق به زبان فارسی در نیمه اول دهه هفتاد شمسی به هیچ وجه اتفاقی نیست. این دورهای است که نسل جوان و طبقه متوسط تحصیلکرده ایرانی برای نخستین بار روایتهای رادیکال از دین و سنت را به پرسش میگیرد و میکوشد از طریق این پرسشگری راهی برای رهایی از معضلات سیاسی و اجتماعی دهه دوم پس از پیروزی انقلاب بگشاید. نقد اسلام سیاسی و سنت ایدئولوژیک شده را میتوان دو رکن مهم تلاشهای اندیشمندان ایرانی در نیمه نخست دهه هفتاد دانست. در سالهای بعد و با پیروزی جنبش اصلاحات این مفاهیم و مباحث از طریق مطبوعات و رسانهها میان طیف گستردهتری از مخاطبان مورد اقبال قرار گرفت.