مصطفی محقق داماد

ما برای دانشجویان در مقدمه‌ی علم حقوق می‌‌گوییم که تفاوت اخلاق و حقوق چیست؟ اخلاق ضمانت اجرایی ندارد، اما حقوق ضمانت اجرایی دارد. هرچه ضمانت اجرا داشته باشد می‌‌شود حقوق و هرچه ضمانت اجرا نداشته باشد اخلاق است. اگر گفتند به پدر و مادرتان احترام کنید اما نکردید، پیامدی برایتان ندارد. اما اگر گفتند به مال مردم تجاوز نکنید و اگر کردید، شش ماه به زندان می‌‌روید. قانون بدون ضمانت اجرا قانون نیست و می‌‌شود اخلاق. پس چه در امور مدنی چه در امور کیفری، اگر یک ضمانت اجرا برای آن پیش‌‌بینی شد می‌‌شود قانون؛ اگر ضمانت اجرا معین نکردند می‌‌شود اخلاق. اگر گفتند به همسرت احترام کن، در این حد می‌‌شود اخلاق، اما اگر گفتند به همسرت احترام کن زیرا اگر احترام نکردی به زندان می‌‌روی، این می‌‌شود قانون. این تفاوت بین اخلاق و قانون بود. اما آیا می‌‌توانیم همین فرق را بین اخلاق و فقه نیز بگذاریم؟