علی پایا

«عقلانیت نقاد»، مکتبی فکری که شالوده‌های نخستین آن در دهه‌های اولیه قرن بیستم به‌وسیله «کارل پوپر»، فیلسوف اتریشی‌الاصل انگلیسی، پی‌ریزی شد و این روزها و به‌مناسبت صدوبیستمین سالروز بنیان‌گذار آن، همچنان باطراوت و شادابی به رشد و تأثیرگذاری خود در حوزه‌های مختلف، ادامه می‌دهد، فراتر از یک چارچوب نظری، یک شیوه زیست عقلانی‌-اخلاقی است. مهم‌ترین آموزه‌های راهبردی این شیوه زیست چنین است: عقل‌گرایی نقاد، جست‌و‌جو برای دستیابی به معرفت و حقیقت، برای «رهایی از رهگذر کسب معرفت»، و [دستیابی به] «آزادی معنوی» است؛ عقل‌گرایی نقاد، رویکرد نقادانه‌ای است که می‌کوشد همه گرایش‌ها، اندیشه‌ها، نهادها، و سنت‌ها را، به‌همراه همه آنچه که اصطلاحاً، معرفت، و آزادی نامیده می‌شوند، در معرض ارزیابی نقادانه قرار دهد.