صادق حقیقت

طباطبایی نظريه زوال را به بعد از فارابي نسبت مي‏دهد، اما چون دیر به متن «الملة» دست یافت، از نسبت‏‌سنجی دو دانش فقه سياسي و فلسفه سياسي بحثی به میان نیاورده است. فارابی هرچند فيلسوف سياسي است، اما به نظر می‏‌رسد خود اوست که زمينه را براي فربه شدن فقه مدنی فراهم مي‌‏كند. وی بعد از رئیس اول و رئاسة الافاضل دو نوع حکومت دیگر تصور می‏کند: ملک السنة و رؤسای سنت. مهم آن است که در این دو نوع حکومت «فلسفه، بالطبع، شرط نیست». علت آن است که اگر وظیفه فقه مدنی پرداختن به امور جزئی سیاست باشد، در همه امور سیاسی دخالت خواهد کرد. پس، این فارابی است که به شکلی راه را برای فقه مدنی باز می‏‌کند. این در حالی است که دکتر طباطبايي معتقد است كه اين فربه شدن بعد از فارابی، یعنی از زمان ابن‌‏سينا، آغاز مي‏شود.