محمود فاضلی

پس از مشروطه و تصویب قانون اساسی، به‌صورت جدی، تفکر زندگی شورایی در ایران به راه افتاد. یکی از دستاوردهای بسیار حائز اهمیت نهضت مشروطه‌طلبی، جدا از به‌رسمیت شناختن تفکیک قوا، تقسیم قدرت سیاسی و اداری کشور بین حکومت مرکزی و حکومت‌های محلی بود. چهار اصل ۹۰، ۹۱، ۹۲ و ۹۳ متمم قانون اساسی درخصوص انجمن‌های ایالتی و ولایتی، تلاشی بود برای شناسایی زندگی شورایی و تعین حدوحدود قانونی آن. انجمن‌های ایالتی و ولایتی به موجب اصل ۹۰ متمم قانون اساسی، «در تمام ممالک محروسه انجمن‌های ایالتی و ولایتی» بر اساس نظام‌نامه خاصی تشکیل خواهد شد. هدف از تأسیس انجمن‌های ایالتی و ولایتی با «اختیارات تامه»، شرکت دادن افراد در اداره امور محلی خود و انجام اصلاحات برای تأمین منافع اهالی است. ضمن اینکه طبق اصل ۹۳، «صورت خرج و دخل ایالات و ولایات از هر قبیل توسط انجمن‌های ایالتی و ولایتی طبع و نشر می‌شود» (تاریخ تحولات سیاسی و اجتماعی ایران، ص ۳۵۰).