محمد عثمانی

ایده ایران، نظام فکری‌ای است که در طول تاریخ، عامل بقای ایران و حفظ هویت ایرانیان بوده است. این ایده از عهد باستان با تکیه بر منابع دینی، بنیان وحدت در عین کثرت ایران را شکل داده است. بعدها در دوره اسلامی نیز این ایده با انتقال از مجاری نهضت ترجمه، هویت ایرانی را تداوم بخشید. در این میان، این ایده در سطوح مختلف و در راستای تأثیر بر ذهنیت عمومی در منابع مختلف عهد باستان ذکر شده است. از جمله این منابع که در سطح عامه مردم عهد قدیم متداول بوده، کتاب «هزار افسان» است. این کتاب که روایت‌های داستانی عامیانه در روزگار گذشته است، در گذر تاریخ اثری از آن باقی نمانده است. بهرام بیضایی با نگاهی تبارشناسانه تداوم این کتاب را در لابه‌لای اوراق کتاب «هزار و یک شب» یافته است. ما در این نوشتار با توجه به تلاش‌های بیضایی در ردیابی اثر «هزار افسان» در متن «هزار و یک شب»، به احیای ایده ایران در متن «هزار و یک شب» می‌پردازیم.