حامد زارع

ایران همینجا است که ایستاده‌ایم. این یکی از طلایی‌ترین جملات رضا داوری است که در زمان صدورش نه تنها ناخواسته تبدیل به پاسخی محکم به برخی مدعیان روشنفکری دینی و معنویت‌محوری که می‌گفتند نمی‌دانند ایران چیست و کجاست شد، بلکه خواسته و دانسته بر پیشانی تنها مجلس تکریم جواد طباطبایی در ایران نیز نشست. واقعیت این است که حضور و سخنرانی رضا داوری در بزرگداشت جواد طباطبایی در نشست «ایران همینجا است که ایستاده‌ایم» ملتقای تلاش‌های چندساله و چندجانبه نگارنده بود که سعی داشت پیوندی میان محافظه‌کاری و لیبرالیسم در جهت کمک‌رسانی به تبیین ایده ایران برقرار باشد. ایده‌ای که امروز روشن‌تر از هر زمان دیگری ضرورت خود را تحمیل کرده است. در شرایطی که امت‌گرایی در سیاست‌خارجی و همچنین اصول‌گرایی در عرصه سیاست داخلی ثمره قابل توجهی در چند دهه گذشته نداشته و حتی در مواردی موجب ایجاد شکاف اجتماعی و اتلاف منابع ملی نیز شده است، توجه به ایران به عنوان یک ایده می‌تواند تا حدودی از بروز مجدد خسارت‌های گذشته در آینده جلوگیری کند. اما ایده ایران چیست و چگونه می‌توان آن را تبیین کرد؟ تحدید حدود این ایده کاری است که توسط کوشندگان خرد فلسفی و اندیشه سیاسی در حال انجام است. ایده ایران مسیری است که در حال طی شدن است و در میانه راه نمی‌توان گفت به چه مقصود و مقصدی خواهیم رسید. اما می‌توان گفت به کجا نخواهیم رسید! به عبارت بهتر در این مجال کوتاه می‌توان گفت ایده ایران چه چیزی نیست.