حامد زارع

پایان یافتن سلسله سخنرانی‌های آتشین شریعتی در پائیز 1351 در پی تعطیلی حسینیه‌ی ارشاد و سپس دستگیری او در تابستان 1352، فضای چپ‌گرایی در کشور و رویکردهای مارکسیستی، هر چه بیشتر به سمت حرکت‌های مسلحانه تغییر جهت داد. در این اوضاع و احوال و همزمان با فروکش کردن تب شریعتی و مارکسیسم اسلامی، جریان تجددستیز دیگری در عرصه‌ی روشنفکری ایران ظهور پیدا کرد که به جز چپ‌زدگی، بقیه‌ی نشانه‌ها و عوارض جریان آل‌احمد و شریعتی را در خود داشت. احسان نراقی آغازگر این جریان بود. او در دارالفنون دیپلم گرفت و برای ادامه‌ی تحصیل به سوئیس رفت. در سوئیس نتوانست از میدان جاذبه‌ی حزب توده بگریزد و نه تنها از فعالین دانشجویی شد، بلکه با فراست و فعالیت خویش توانست در موقعیت زعامت دانشجویان ایرانی در سوئیس قرار بگیرد. این زعامت همراه با احترام و اطاعت دانشجویان بود و حتی در مواردی آنها به دستور نراقی برای چند شبانه‌روز کنسولگری ایران را به بهانه‌ی قطع بورس دانشجویی اشغال کردند. احسان نراقی در سال 1328 در فستیوال جوانان کمونیست در شهر بوداپست شرکت کرد و دو سال بعد نیز ریاست هیئت ایرانی شرکت‌کننده در کنگره‌ی برلین‌شرقی را بر عهده داشت. هر چند که پیوستن نراقی به حزب توده‌ی خارج از کشور به دلیل انتساب به یک خانواده‌ی مشهور،اشرافی و ثروتمند می‌توانست تعجب‌آور باشد، اما او به دلیل همین انتساب می‌توانست منتقد محمد مصدق و هوادار شاه نیز باشد.