فردین مرادخانی

ویراست نخست کتاب ابن خلدون و علوم اجتماعی اثری ماندگار و تحولی مهم در اندیشه معاصر ایران است. طباطبایی با توجه به مطالبی که در سال‌های اخیر خصوصاً در کتاب ملت،دولت و حکومت قانون و نیز برخی نکات کتاب حکومت قانون و ویراست‌های جدید از دیگر آثارش گفته است مطالبی را به این کتاب افزوده و ویراست جدیدی از آن ارائه داده است که در آن عنوان فرعی کتاب را نیز از «گفتار در شرایط امتناع علوم اجتماعی در تمدن اسلامی» به «گفتار در شرایط امتناع » تغییر داده است. به‌این‌ترتیب اگر ملاکِ مقایسه، دو ویراستِ کتاب باشد مطالب متعددی بر این کتاب افزوده شده است، در غیر این صورت نکته‌های جدید این ویراست -که برای نخستین بار به قلم استاد آمده باشد- متعدد نیستند. اصولاً یکی از ویژگی‌های دکتر طباطبایی تجدیدنظر در آثارش و تغییراتی در آن‌ها با توجه به تحولات فکری و تکمیل شدن پروژه اوست. در این ویراست بخش‌هایی از ویراست اول حذف شده یا تغییر کرده است. برای نمونه مفهوم «ایدئولوژی‌های جامعه‌شناسانه» که از مفاهیم عمیق طباطبایی است به‌طور کامل حذف شده است. به‌هرحال اگرچه نویسنده اشاره کرده که از ده سال قبل اجازه تجدید چاپ ویراست نخست را نداده است،(ابن خلدون،ص9) اما هنوز ارزش ویراست نخست باقی است و خوانندگان آثار طباطبایی باید هر دو ویراست را در کنار هم ببینند.