رضا داوری اردکانی

داستایوفسکی در شناخت تجدد پیشرو است. او با اینکه خود به جهان متجدد تعلق نداشت، می‌توانست آینده آن را ببیند و فی‌المثل در «قصر بلور» غلبه تکنیک را بیابد. ظاهراً مارشال برمن (در کتاب تجربه مدرنیته) سخن داستایوفسکی در مورد قصر بلور را درنیافته و گمان کرده است که نویسنده روس به مظاهر ذوق و زیبایی در آن بنا هیچ توجهی نداشته است. وقتی یک اثر هنری، مکانیکی خوانده می‌شود، ضرورتاً شأن هنری‌اش انکار نشده است. در حکم داستایوفسکی هم هنری بودن یا هنری نبودن قصر بلور مطرح نیست. نویسنده در این اثر غلبه تکنیک را دیده و به زبان آورده است. مارشال برمن چون به این معنی توجهی نداشته است، اشاره داستایوفسکی را هم نمی‌توانسته است درک کند.