روح‌الله اسلامی

جوینی سیاست‌مداری از تبار وزیران و دبیران ایرانی است که در بدترین شرایط آنچه رسالت او جهت حفظ ایران بوده است انجام داده است. محمد قزوینی می‌نویسد: علاءالدین عطاملک جوینی در سنه ۶۲۳ هجری متولد گردید و چنانچه خود در دیباچه گوید هم از اوایل جوانی قبل از آنکه سن او به بیست رسد به کار تحریر و دیوان اشتغال نمود (جوینی: ۱۸). در دوره جدید بی‌صبری، اعتراض، انتقاد به حکومت‌ها و داشتن فرهنگ نه گفتن به قدرت نوعی روشنفکری محسوب می‌گردد. شاید به علت گسترش سواد و افزایش فهم عامه، رواج تکنولوژی‌های ارتباطی شهروندان توانایی ایستادن در برابر حکومت‌ها را پیدا کرده‌اند. در روزگار قبل از مشروطه در ایران حکومت‌ها که اغلب برآمده از قبایل دارای عصبیت شدید بوده‌اند راهی جز تسلیم و ستایش و مدح باقی نمی‌مانده است. اگر از عینک روزگار معاصر به ابن‌مقفع، فردوسی و جوینی و سعدی نگریسته شود به درستی نمی‌توان کار بزرگی که آنها انجام دادند فهم کرد. در زمانه‌ای که قومی مهاجم با هدف غارت و غنیمت بالاترین درجات توحش و نابودی را از خود نشان می‌دادند نخبگانی از ایران سعی می‌کردند ایده حکمرانی و ادب حکومت را با شیوه‌های مختلف منتقل کنند. حفظ زبان فارسی، ترسیم و پیاده کردن حکومت ایرانی، ادب و تربیت اقوام مهاجم، اجرای فنون حکومت‌مندی ایران باستان شکل و محتوایی است که ایده ایران را توسط نخبگان ایرانشهر زنده نگه می‌داشت. در این مقاله به بخشی از تلاش‌های عطاملک جوینی در راستای حفظ حکومت‌مندی ایرانشهری در عصر مغول پرداخته می‌شود.