حامد زارع

اگر آل‌احمد نخستین چهره‌ی روشنفکری ایران معاصر است که تجددستیزی را در قالب اتخاذ موضع سیاسی تجویز کرد، اما این علی شریعتی بود که موفق شد تجددستیزی را تبدیل به یک سامانه‌ی منسجم کند. اگر چه آل‌احمد زمینه‌ساز آغاز نگرش‌های مبتنی بر ایدئولوژی بود، اما این شریعتی بود که توانست سنت را به ایدئولوژی تبدیل کند. همان‌طور که دهه‌ی چهل سال‌های حکمرانی آل‌احمد بود، دهه‌ی پنجاه نیز عرصه ترک‌تازی علی شریعتی بود. او روشنفکری به مراتب مشهورتر از آل‌احمد و سخنرانی تواناتر از او بود که ایده‌های مارکسیستی را در جهت تبیین تاریخ اسلام و همچنین نقد سیاست‌های اجتماعی و امور مذهبی حاکم بر جامعه‌ی ایران در دهه‌ی پنجاه خورشیدی به کار گرفت و از مقبولیتی فراگیر در میان جوانان و دانشجویان برخوردار شد.