كاظم آذری سیسی
طبق روایات اوستا و ادبیات پهلوی ایرانویج یا شهر آرمانی ایرانیان یا به قول امروزیها «ایرانشهر» را در آذربایجان دانستهاند. ایرانویج به ناحیت آذربایجان است. (بند هش ۱۲۸) ایرانویج سرزمین ایرانیان در کنار رود دائیتیا (ارس) واقع شده است (مینوی خرد ۴۳). وقتی زرتشت یاران خویش را ترک کند به کنار رود دائیتیا (ارس) در ایرانویج که خود در آنجا متولد شده میرود (زاد اسپرم جلد دوم ص ۶). نخستین کشور با نزهت که من اهورامزدا آفریدم ایرانویج است که از رود دائیتیا (ارس) مشروب میشود (وندیداد ص ۵۸۱). اهورامزدا در ایرانویج در کنار رود دائیتیا با هم آمیخته به شیر با زبان خرد، پندار، کردار، گفتار و... (یشتها آبان یشت ص ۲۸۳/۳۸۵). درود بر فر کیانی، درود به رود دائیتیا (یشتها جلد اول هرمز یشت ص ۵۶). در ایرانویج در آنجایی که رود و نگوهی دائیتیا (ارس) مشهور است. اهورامزدا با ایزدان مینوی انجمنی بیاراست (یشتها آبان یشت ص ۱۸۳). رود دائیتیا (ارس) از ایرانویج باید که از همه رودها خرفستر (مار آبی) در آن بیشتر است (بند هش ص ۷۵). ایرانویج بهترین سرزمین آفریده شده است. که ده ماه زمستان و دو ماه تابستان است (بند هش ص ۱۳۳). ایرانویج از رود دائیتیا مشروب میشود، اهریمن پر مرگ برضد آن مار آبی و زمستان دیو آفریده پدید آورده است. در ایرانویج ده ماه زمستان و دو ماه تابستان، زمستان سرد است برای آب، سرد است برای زمین، سرد است برای گیاه (وندیداد فصل اول ص ۵۷-۵۸).