محمد عثمانی

محمدباقر صدر از نواندیشان عرصه فقه بود. توجه به میراث علمی دنیای جدید در برسازی نظام دانایی او تأثیر بسیاری داشته است. به ویژه وی با اتکاء به دستاوردهای بشری در زمینه سیاست، نوآوری‌های نوینی در عرصه حکومت‌اندیشی اسلامی ایجاد کرد. این رویکرد نوین صدر را باید در ادامه اندیشه نائینی تصور کرد. وی در طول حیات خود سه دیدگاه مختلف را در باب حکومت اسلامی مطرح ساخته است. اما آن چه برای ما در این مقاله ملاک تحلیل قرار دارد، آخرین دیدگاه صدر است. آخرین نظریه صدر تحت عنوان خلافت مردم و نظارت مرجعیت عرضه شده است. این نظریه در اواخر عمر و در آستانه پیروزی انقلاب اسلامی مطرح کردند. سعی او در این نظریه ارائه الگوی جمهوری با ماهیتی اسلامی است. لذا با تکیه بر دیدگاه‌های اولیه خود (حکومت انتخابی و ولایت عامه فقیهان) این سیستم را طراحی می‌کند.