منوچهر صدوقی سها

صحبت از مرحوم دکتر مهدی حائری یزدی رحمة‌الله علیه است. درباره این قبیل افراد؛ یعنی درباره فلاسفه و به‌عبارتی تمام اهل علم، شاید بشود از دو منظر صحبت کرد. یکی علمیت و مسائل علمی آن‌ها و دیگری مسائل شخصیتی آن‌ها و این بالاخص در باب فلاسفه مهم است و گمان نمی‌کنم که مسائل فلسفی فیلسوف را بشود از شخصیت او جدا کرد. لذا اتحاد حکمت علمی و عملی در اینجا به کار می‌آید. اما بنده در این گفتار، بر شخصیت و حکمت عملی ایشان تاکید خواهم داشت؛ چون حکمت نظری ایشان در آثارشان هست و می‌شود به آن رجوع کرد. آنچه که مسلم است، مرحوم دکتر مهدی حائری در عصر خودشان از اساتید طراز اول فلسفه اسلامی بودند و بعد که به آن سوی عالم تشریف بردند و شروع به تحصیل فلسفه غربی کردند از آغاز دوره لیسانس تا دوره پایان دکتری؛ به آن فلسفه‌ها نیز مسلط شده بودند تا جائی‌ که به جامع‌الحکمتین مشهور شده بودند. یعنی هم حکمت اسلامی و هم حکمت غربی؛ البته اگر بتوانیم این اصطلاح را به کار ببریم. آثار فلسفی ایشان چاپ شده است و می‌شود دید و می‌‌شود توسعه داد و من لزومی نمی‌بینم که وارد آن مراحل شوم. بازهم عرض می‌کنم که بیشتر حالات و شخصیت عملی ایشان در نظر من جلوه‌گر است.