کاوه فیض‌اللهی

علت مشهورترین بیماری‌های همه‌گیر در ایران باکتری‌ها بوده‌اند که موجب طاعون، وبا، سل، حصبه و مانند آنها شده‌اند. مرگبارترین آنها همه‌گیری طاعون در سال‌های ۱۱۵۱ تا ۱۱۵۲ خورشیدی در دوران حکومت کریم‌خان زند بود که جان نزدیک به ۲ میلیون نفر را در ایران گرفت. اما ویروس‌ها نیز در ایجاد همه‌گیری در ایران کارنامه مفصلی دارند. آبله که اکنون جز به لحاظ تاریخی اهمیتی ندارد، زمانی هولناک‌ترین بیماری بشر بود. این ویروس که از حدود ۱۲ هزار سال پیش همراه بشر است، در شکل‌دهی به مسیر تاریخ بشر نقش سرنوشت‌سازی داشت. نتیجه بسیاری از جنگ‌ها را تعیین کرد و بسیاری از اقوام بومی را به کلی از میان برد یا از آنها جز جمعیت ناچیزی به‌جا نگذاشت. با ورود فاتحان اسپانیایی و پرتغالی به آمریکا، بومیان این قاره که تا پیش از آن هرگز در معرض این ویروس قرار نگرفته بودند، تلفات سنگینی دادند. برآورد می‌شود که تا ۹۵ درصد از جمعیت بومیان آمریکا بر اثر بیماری‌هایی تلف شده باشند که اروپاییان با خود آوردند که میان آنها آبله جایگاه ویژه‌ای داشت.