مهدی تدینی

«انقلاب صنعتی» مادری بود که مارکسیسم از زهدان آن زاده شد. هرگز نمی‌توان بدون «انقلاب صنعتی» مارکسیسمی را نیز تصور کرد. درست است که مارکسیسم پدران زیادی داشت، از پدرانی در فلسفۀ آلمانی تا نیاکانی در سوسیالیسم آغازینی و آرمانشهری فرانسوی، اما آن ایده‌ها و ذهنیت‌های پیشین تنها در زهدان پردرد و رنج بزرگ‌ترین رخداد عصر جدید، همانا «انقلاب صنعتی» می‌توانستند به نطفۀ جهان‌بینی بزرگ مارکسیسم تبدیل شود. از این منظر که بنگریم، مارکسیسم را می‌توان تأثیرگذارترین و ماندگارترین واکنش اندیشۀ انسان اروپایی به اَبَررخدادِ «انقلاب صنعتی» دانست. ایدئالیسم آلمانی و سوسیالیسم متقدم فرانسوی وقتی در ذهن مارکس و انگلس خود را در برابر عظمت جهانساز و جهانسوز «انقلاب صنعتی» دید، آمیزۀ نظری عظیمی را برساخت که نتیجه‌اش مارکسیسم شد.