آرین طباطبایی و آنی تریسی ساموئل/ ترجمه هادی خسروشاهین

جنگ ایران و عراق بین سال‌های 1980 تا 1988 به‌عنوان رویداد محوری و کلیدی در استراتژی امنیت ملی ایران جای می‌گیرد؛ به‌طور خاص این جنگ با برنامه‌ی هسته‌ای مناقشه‌برانگیز این کشور مرتبط می‌شود. این جنگ که به‌عنوان جنگ تحمیلی شناخته می‌شود، سبب شد که ایران خود را در حوزه‌ی مسائل دفاعی در جایگاه بازیگری تنها و همچنین به‌عنوان نیرویی مبارز بر پایه‌ی خوداتکایی و اصل بقاء در برابر نظم بین‌المللی ناعادلانه تصور کند. جنگ هم به‌طور کلی به نگاه استراتژیک ایران و هم به‌طور خاص به سیاست‌های هسته‌ای‌اش شکل داده است. این جنگ مولفه‌ی تعیین‌کننده در تشخیص ماهیت و دامنه‌ی فعالیت‌های هسته‌ای ایران بود و همچنین در رهیافت ایران نسبت به مذاکرات بین‌المللی پیرامون فعالیت‌هایش که در سال 2015 به برنامه‌ی جامع اقدام مشترک منجر شد، موثر بود. هم در پی این گفت‌و‌گو و هم پس از آغاز اجرای این توافق، تصمیم‌سازان ایرانی به‌طور مرتب به تاریخ و درس‌های ناشی از جنگ برای تبیین پروسه‌ی تصمیم‌سازی و تعریف خطوط قرمز خود متوسل می‌شدند. همچنین جنگ و پیامدهایش در فرهنگ استراتژیک ایران و تفکر هسته‌ای مبنایی برای برداشت‌ها و سوء‌برداشت‌ها بوده است. اگر اجرای توافق و حل و فصل نزاع در مورد برنامه‌ی هسته‌ای ایران در بلندمدت با موفقیت همراه شود، تاریخ جنگ ایران و عراق و درس‌های حیاتی‌ای که ایران از آن مقطع تاریخی دریافت کرده است، باید مورد ارزیابی قرار گیرد.