فریدون خاوند

بدون اغراق می‌توان گفت که در استقرار توتالیتاریسم قرن بیستم، که بقایای آن تا امروز ادامه دارد، کمونیسم بسیار موفق‌تر از نازیسم و فاشیسم بود، از جمله به این دلیل که این دو از فرصت لازم برای دستیابی به هدف‌های خود محروم ماندند. به دلیل استحکام و دوام توتالیتاریسم روسی، و سرایت بعدی آن به بخش بزرگی از جهان، جنایات این نظام قربانیانی بسیار پرشمارتر از گونه‌های آلمانی و ایتالیایی آن بر جای نهاد. با توجه به انبوه قربانیان کمونیسم، می‌توان گفت که در تاریخ معاصر جهان هیچ نظام سیاسی دیگری نبود که با مردمانش چنین ستمگرانه رفتار کرده باشد.