مصطفی نصیری

در قسمت دوم این پژوهش دیدیم که بشّار در موارد زیادی خود را به‌عنوان یک «فُرس» یا یک «خراسانی» و احیاناً «تخارستانی»با فرهنگ و اصالت نژادی برتر نسبت به‌عربان معرفی کرده است، و این کار وی که دارای انگیزه سیاسی بود، با توجه به‌مرجعیت شعر و شعرا در دوره مذکور به‌ترتیبی که گذشت، در سطح گسترده‌ایمورد اتّباع و پیروی خیل موالی‌ ایرانی قرار گرفت، طوری‌که، موجبات نگرانی دستگاه خلافت، سران و شیوخ قبایل عربی را فراهم آورد. نیز دیدیم که بشّار به‌دلیل این‌که با این سنخ اشعار که به‌سرعت انتشار می‌یافت و دهان به دهان می‌گشت، موجبات «فساد موالی» یا «نافرمانی» آن‌ها را فراهم آورده بود، موردنقد و دشمنی عربان واقع شده بود. نکته حایز اهمیت این‌که؛ بحث «نژادگی» که این‌جا تکوین یافت و در شاهنامه فردوسی کامل شد، و درواقع در نقطه تکوین خود بیشتر واکنشی در برابر سیاست‌های نژادی خلفای اموی بود، هرگز در معنا و مفهوم«راسیسم» امروزی نیست، بویژه در جایی مانند ایران‌زمین که همواره برآیندی از اقوام مختلف بوده و از همه آنان در شاهنامه فردوسی چهره‌سازی شده است. در آغاز این آخرین بخش، فرازهایی از چند قصیده معروف بشّار در افتخار به اصالت عجم و ترجمه آن را می‌آورم تا کمی با زهر کلام و حجم آتش سلاح شعر او آشنا شویم.