رضا مختاری‌‌اصفهانی

محمدعلی فروغی شخصیتی چندوجهی است؛ ادیب سیاستمداری كه عرصه‎های مختلف از ریاست مجلس تا رئیس‎الوزرایی را تجربه كرد و در دولت متصدی وزارتخانه‎های گوناگون بود. البته در وزارتخانه‎ای همچون وزارت جنگ بیشتر مجری اوامر ملوكانه بود؛ با این همه او در طول سیاست‎ورزی‎اش سعی كرد نظرات و عقاید مستقل خود را بیان كند و در دوره پهلوی اول لااقل با افرادی چون تیمورتاش در میان بگذارد. چه تیمورتاش تا سال 1311 نایب مناب شاه بود و آنچه می‎گفت و انجام می‎داد، شاه تأیید می‎كرد. فروغی اما بی‎پروا و جسورانه عقاید خود را كه با نظرات وزیر دربار مقتدر رضاشاه متفاوت بود، بیان می‎كرد. این بی‎پروایی را مخالفانش به پشتگرمی او به بریتانیا نسبت می‏دهند و برای صحت نظرشان به جان سالم به‌در بردن او از تیغ غضب رضاشاه اشاره می‎كنند. سستی این دلیل را می‎توان از برخورد رضاشاه با سرداراسعد بختیاری، شیخ‎خزعل و نصرت‎الدوله فیروز دریافت؛ افرادی كه پیوندهای محكم‎تری با بریتانیا داشتند. به نظر می‎رسد شاه از فروغی احساس خطر كمتری می‎كرد. آنان نیروی نظامی و عشیره‎ای یا خانوادگی قدرتمندی پشت سر خود داشتند كه از نگاه رضاشاه رها کردن‌شان ریسك بالایی داشت؛ در حالی كه فروغی از چنین پشتوانه‎ای بی‎بهره بود. فارغ از توهم توطئه، خصیصه جسارت و صراحت را باید در روحیة رفتاری و شخصیت فروغی جست‌و‌جو كرد؛ این خصیصه را می‎توان از خلال یادداشت‎هایش در برهه‎های مختلف جست‌و‌جو كرد كه حتی از بیان مسائل شخصی خود نیز ابایی ندارد. او در اوانی كه در هیأت اعزامی دولت ایران به كنفرانس صلح پاریس عضویت داشت، در نامه‎ای به میرزاابوالحسن‎خان، برادرش، از تجربة خود در اسكی‎سواری روی آب نوشت، اقدامی كه توسط همراهانش به جهت ترس انجام نشد اما فروغی برای تجربه‎كردن كارهای جدید از آن صرف‎نظر نكرد. با توجه به آنچه گفته شد، در این نوشتار سعی شده نكاتی از نظرات فروغی به ویژه در دوره سفارت‌ش در تركیه درباره سیاست خارجی ایران آورده شود. نظراتی كه در برخی از موارد به مثابه شناكردن در خلاف جریان آب بود.