رضا داوری اردکانی
در سالهای اخیر از محمدعلی فروغی بسیار گفتهاند و این گفتنها نه بیمناسبت بوده است و نه زائد، زیرا فروغی چه او را دوست بداریم و چه دوست نداشته باشیم، یکی از مؤثرترین و جامعترین شخصیتهای سیاسی-فرهنگی دوران مشروطیت تا سال ۱۳۲۱ هجری شمسی است. انتشار یادداشتهای روزانه سفر کنفرانس صلح پاریس (دسامبر ۱۹۱۸- اوت ۱۹۲۰) بهانهای شده است که یکبار دیگر از فروغی بگویم. چند سال پیش مرحوم ایرج افشار یادداشتهای روزانه شش ماه زندگی فروغی را منتشر کرد. از کارهای شایان ستایش افشار معرفی سیاستمداران با فرهنگ و دانشمند از طریق انتشار آثار و مقالات آنان است. این یادداشتها را هم میخواست خود منتشر کند که اجل مهلتش نداد. اکنون این کتاب به اهتمام دو پژوهشگر ادامهدهنده راه افشار منتشر شده است. اینها خوب کاری کردهاند که یادداشتهای فروغی را چاپ کردهاند. ولی من و امثال من که به فلسفه و علوم انسانی مشغولیم چرا باید یادداشتهای روزانه یک مرد سیاسی را بخوانیم. فروغی سیاستمدار بود اما چیزی بیش از سیاستمداری هم داشت. او دهها کتاب در فلسفه و فیزیک و اقتصاد و سیاست و ادب نوشته است. من هم بعضی از کتابها و نوشتههای او را خواندهام اما اگر بپرسند فروغی را در کدام اثرش بیشتر شناختهام بیدرنگ میگویم: در یادداشتهای روزانه پاریس.