محمد قوچانی

اکنون پرسش اساسی این است که چه نسبتی میان آزادی‌خواهی (که شاید بتوان آن را معادل لیبرالیسم دانست) میهن‌دوستی (که شاید بتوان آن را معادل ناسیونالیسم دانست) و نیز دین‌داری (که آن را باید مستقل از دین‌گرایی دانست) وجود دارد؟ آیا لیبرال‌ها (همانند نویسندگان آن نامه‌ی کذایی به دونالد ترامپ) انسان‌هایی بی‌دین و بی‌وطن‌اند؟ ما البته هیچ اصراری بر آمیزش دینداری و لیبرالیسم نداریم و به یک تعبیر هرگونه تلاش برای ایجاد یک لیبرالیسم اسلامی مانند تلاش برای تاسیس نوعی سوسیالیسم اسلامی را آب در هاون کوبیدن می‌دانیم اما برای تقریب ذهن و سخن گفتن به ادب مرسوم در علوم انسانی موجود ناگزیر از این بحث هستیم و البته نه به دنبال تاسیس لیبرالیسم اسلامی که در پی پاسخ به این پرسش هستیم که آیا لیبرالیسم همان بی‌دینی و بی‌وطنی است؟