شروین وکیلی

ظهور کوروش بزرگ و پیدایش نخستین دولت جهانی در عصر کمبوجیه، فرآیندی بود که در صورت‌بندي مفاهیم بنیادینِ قدرت سیاسی تحولی برگشت‌ناپذیر و بی‌سابقه پدید آورد. پس از کوروش آرایش نیروهای سیاسی، سلسله‌مراتب نظم اجتماعی، پیکربندی نمادهای رمزگذاری قدرت و مسیرهای جریان یافتنِ اقتدار سیاسی و مشروعیت دینی یک‌سره دگرگون شد و نظمی نو زاده شد که کیفیتِ آن حتا برای آفرینندگانش هم بی‌سابقه و نامأنوس بود. امروز، که از فاصله‌ی 26 قرن به آن دوران می‌نگریم، باید اعتراف کنیم که همین دستاورد هخامنشیان، یعنی پیش بردن و به سرانجام رساندنِ شکلی نوآورانه و چنین تازه از مدیریت اجتماعی به تنهایی برای جاویدان ماندن نام این نخستین شاهنشاهان ایران بسنده است.