حسن دانائی‌فرد ، بهنام شهائی

پیشرفت‌های دو دهۀ اخیر در فلسفۀ علم، توجّه اندیشمندان و دانش‌پژوهان را از «تبيين واحد» به «سازِکارهای علّی» معطوف كرده است. «رصد فرایند»، یکی از روش‌شناسي‌های نظام‌مند کیفی برای كشف سازِکارهای علّی است و از آن هم براي آزمون نظريه و هم براي ساخت نظريه استفاده مي‌شود. هدف این مقاله، واكاوي «فلسفۀ سازِکار» و فهم روش‌شناسي رصد فرایند براي کمک به شکل‌گیری و اشاعۀ پژوهش‌هایی است که از تحلیل همبستگی به سمت تحلیل سازِکارهای علّی حرکت کنند. بر اين اساس، در اين نوشتار چگونگي کاربست روش رصد فرایند به صورت گام‌به‌گام توصیف و چند ابهام و کژفهمی مربوط به آن تشریح خواهد شد.