رسول جعفریان

یکی از نیرومندترین جریان‌های اصلاح دینی در دورۀ رضاشاه، جریان کسروی است. او برای نخستین بار در سال 1311 با نگارش کتاب آیین، تلاش کرد یک جنبش اصلاح دینی را برای احیای اسلام در برابر غرب و با هدف تقویت شرق به‌راه اندازد. کسروی مهم‌ترین مشکل را رواج اروپایی‌گری می‌دانست و آن را در جای‌جای کتاب «آیین» انعکاس داد. اما زمینۀ این وضعیت، وضعیت فکری داخلۀ مسلمانی بود که به‌گفتۀ وی باید اصلاح می‌شد. دین از نظر وی مهم و امری ضروری برای بشریت بود، اما به‌گفتۀ او، می‌بایست تفکر دینی اصلاح شود تا شرق به‌پا خیزد و جلوی رواج غرب‌گرایی را بگیرد. نباید تردید کرد که کسروی خود را یک لوتر برای جهان اسلامی و ایرانی می‌دید و می‌کوشید جهان اسلام را در مسیر تازه‌ای وارد کند، مسیری که بتواند با اصلاح خود، وضعیت زشت و ناهنجار و منحط خود را تغییر دهد و از این همه خواری و ذلّت که شرق گرفتار آن شده است خویش را نجات دهد