شروین وکیلی

نظام حقوقی ساسانیان ادامه‌ی مستقیم سامانه‌ای است که در عصر هخامنشی پدیدار گشت و در سراسر دوران اشکانی تکامل یافت و پیچیده‌تر شد. این نظام، بر خلاف آنچه در چین و رومِ همان دوران رواج داشت، فرد را محور حقوق قلمداد می‌کرد و او را هم‌چون واحدی مستقل و متمایز از خانواده‌اش به رسمیت می‌شمرد، به شکلی که مجازات‌های فردِ خطاکار به اعضای خانواده‌اش تعمیم نمی‌یافت. در روم و چین چنین تعمیمی رایج بود و فرد هم‌چون حامل اصلی حقوق مدنی اصولاً غایب بود؛ یعنی، تنها در ایران بود که حقوق فردی بر اساس موقعیت فرد و نقش اجتماعی‌اش تعریف می‌شد. در ایران، هم‌سازگار با الگویی که در همه‌ی تمدن‌ها دیده می‌شود، بیشترین داده‌ها درباره‌ی حقوق افراد به طبقه‌ی اشراف مربوط می‌شود. در دوران ساسانی یک طبقه‌ی بزرگ از اشراف وابسته به خاندان‌های بزرگ هم‌چنان با همان نامِ دوران اشکانی‌شان، «آزادان» نامیده می‌شدند.